Water is leven: in het licht van de klimaatverandering, de uitdagingen rond toegang tot water en volksgezondheid
Op de basisschool van Tabontebike, op het afgelegen atol Abaiang in Kiribati, luidt de bel het begin van de speeltijd in. De kinderen rennen op blote voeten de klaslokalen uit, richting de broodvruchtbomen en hun schaduw, midden in deze vochtige ochtend.
In Tabontebike is toegang tot water bepalend voor het dagelijkse leven. Omdat er op het eiland geen openbaar drinkwaternetwerk is, zijn gemeenschappen afhankelijk van ondiepe putten en de opvang van regenwater voor hun drinkwatervoorziening.
Maar de klimaatverandering maakt deze reeds kwetsbare waterbronnen steeds onzekerder. Door de stijgende zeespiegel dringt zeewater de dunne laag zoetwater onder het eiland binnen, waardoor het grondwater brak (zout) wordt. Seizoensgebonden droogtes en onvoorspelbare neerslag kunnen ervoor zorgen dat regenwatertanks vaker droogvallen, terwijl overstromingen en hevige regenval — zoals die dit jaar door het El Niño-fenomeen wordt verwacht — riolerings- en sanitaire systemen kunnen overspoelen en ondiepe putten kunnen verontreinigen.
Voor de leerlingen van Tabontebike betekent dit groeiende onzekerheid: het water uit putten en regenwaterreservoirs kan te zout, vervuild of simpelweg onvoldoende beschikbaar zijn. Zo verandert de klimaatverandering stilaan hun dagelijkse leven.
Voor de inwoners van Kiribati is deze uitdaging echter niet nieuw: zij worden al lange tijd geconfronteerd met de gevolgen van klimaatverandering en pleiten al tientallen jaren voor concrete actie.
Al van jongs af aan leerde ik dat klimaatverandering een van de natuurlijke vijanden van Kiribati is, niet alleen omdat het ons dagelijks leven beïnvloedt, maar ook omdat we niet over de middelen beschikken om ertegen te strijden. De zeespiegel is gestegen, waardoor huizen onder water kwamen te staan en onze kustlijn werd weggeslagen. Onze putten zijn zout geworden en traditionele gewassen zoals bwabwai [reuzenmoeras-taro] verdwijnen. Het weer is onvoorspelbaar geworden, met hevigere winden, langere droogtes en plotselinge stortbuien.
In de frontlinie
Wanneer waterbronnen niet geschikt zijn voor consumptie, nemen diarree, huidinfecties en andere watergerelateerde ziekten toe. Vooral kinderen, zwangere vrouwen en ouderen lopen risico. De stijgende zeespiegel en temperaturen, droogte, bodemdegradatie, voedselonzekerheid en de extreme afgelegen ligging zetten de al kwetsbare volksgezondheid in Kiribati verder onder druk.
Mila twijfelt niet aan de grote gevolgen hiervan voor de gezondheid van zijn gemeenschap.
“Water is leven. Hier gaat het om overleven. Ik heb met eigen ogen kunnen zien hoe watertekorten hele gemeenschappen beïnvloeden. Kiribati is daar een treffend voorbeeld van. Wanneer scholen en gezondheidscentra niet kunnen rekenen op voldoende schoon water, wordt alles moeilijker: van infectiepreventie en moeder- en kindzorg tot de behandeling van diarree en huidziekten.
Te maraia, te buaka, te rongo
Voor Mila is klimaatverandering allesbehalve abstract. Hij beschrijft het aan de hand van woorden uit zijn eigen taal, zoals te maraia (droogte), te buaka (hevige wind en golven) en te rongo (wanneer de aarde levenloos lijkt).
“Deze veranderingen vinden niet los van elkaar plaats. Ze versterken elkaar, en dat maakt het leven voor onze gemeenschappen moeilijker”, legt hij uit.
“Wanneer de regen lange tijd uitblijft, lijden onze oogsten daaronder en beginnen gezinnen zich zorgen te maken dat ze niet genoeg voedsel zullen hebben. Wanneer de regen uiteindelijk komt, valt die te hevig of te snel, waardoor de waterbronnen waarvan we afhankelijk zijn overstromen. Het water wordt modderig en ongeschikt voor consumptie. En omdat de afgelegen eilanden zelden over de nodige middelen beschikken om dat water te behandelen of te zuiveren, blijven gezinnen vaak met weinig veilige opties achter.”
Gezondheidssystemen die bestand zijn tegen klimaatverandering
Het werk van AZG op Abaiang heeft een eenvoudig doel: gezondheidssystemen versterken zodat ze bestand zijn tegen klimaatverandering. De activiteiten worden uitgevoerd in nauwe samenwerking met het ministerie van Volksgezondheid en lokale gezondheidswerkers in afgelegen gebieden.
Mila en het water- en bevoorradingsteam ondersteunen een programma dat de waterinfrastructuur in scholen, gemeenschappen en gezondheidscentra moet versterken. Dat gebeurt door grondwaterlagen te beschermen, de opvang en opslag van regenwater te verbeteren, sanitaire infrastructuur te moderniseren en de toegang tot betrouwbare drinkwaterbronnen te bevorderen.
Uit de resultaten blijkt dat ondiepe, met de hand gegraven putten, die op het eiland veel worden gebruikt, erg kwetsbaar zijn voor verontreiniging en vaak weinig betrouwbaar zijn. Deze bevindingen ondersteunen de voortdurende waterkwaliteitsanalyse van AZG, waarbij de impact van veranderingen in het milieu op de waterkwaliteit van putten wordt gemeten.
Op basis van deze gegevens werken AZG en leden van de gemeenschap samen aan het herstellen en beschermen van putten bij scholen en gezondheidscentra. Ze dekken open waterbronnen af, verbeteren de afwatering, onderhouden systemen voor regenwateropvang en richten hygiënecomités op.
Een oproep tot actie
In de aanloop naar COP31 wordt de noodzaak om de onderlinge link tussen klimaatverandering en gezondheid te erkennen en te versterken steeds dringender.
De nauwe band tussen klimaat en gezondheid valt niet te ontkennen. Klimaatgerelateerde ziekten, zoals diarree, huidinfecties en vectoroverdraagbare ziekten, houden verband met watertekorten, overstromingen en gebrekkige sanitaire voorzieningen. De gevolgen zijn nu al voelbaar in kwetsbare gezondheidssystemen. Krachtige klimaatactie, zowel door uitstoot te verminderen als gezondheidssystemen aan te passen, is daarom dringend nodig.
“Ik wil dat wereldleiders begrijpen dat in Kiribati klimaatverandering, water en gezondheid rechtstreeks met elkaar verbonden zijn”, legt Mila uit.
De lessen van Abaiang
Op de basisschool van Tabontebike luidt de bel opnieuw, dit keer om het einde van de speeltijd aan te kondigen.
De oplossingen die AZG voorstelt zijn bescheiden, maar hebben een reële impact binnen de school. Op deze kwetsbare atollen is de klimaatcrisis een gezondheids- en humanitaire crisis, vooral voor kinderen die in de frontlinie staan.
Klimaatverandering treft de meest kwetsbare mensen onevenredig hard. In Kiribati en in vele andere gebieden die aan klimaatverandering zijn blootgesteld, behoren lokale gemeenschappen tot de mensen die het minst verantwoordelijk zijn voor de crisis, maar er wel de zwaarste prijs voor betalen.
Kiribati is misschien een klein land, maar de ervaringen van het land zijn wereldwijd relevant. Wat we hier leren, kan richting geven aan antwoorden op het gebied van klimaat en gezondheid in de hele Stille Oceaan en daarbuiten. Investeren in veerkrachtige watervoorzieningssystemen die aangepast zijn aan de klimaatverandering is een wereldwijde noodzaak, geen lokale keuze.
“Wereldleiders moeten verder gaan dan discussies en concrete steun bieden op lange termijn”, besluit Mila. “Water beschermen in Kiribati betekent de gezondheid, waardigheid en toekomst van onze gemeenschappen beschermen.”
Meer over dit onderwerp
-
-
Ouré-Cassoni: de verminderde hulp heeft gevolgen voor het dagelijks leven van de vluchtelingen
-
De patiënten in Soedan zijn er nog steeds. De zorgcentra die ze nodig hebben verdwijnen.