Tuberculose

Een dokter van Artsen Zonder Grenzen draagt een mondmasker als ze een patiënt met tbc verzorgt, om zich tegen de bacterie te beschermen. © Aurelie Baumel/AZG. Colombia, 2013

Tuberculose (TB) blijft een van de grootste gezondheidscrises ter wereld. Elk jaar lopen 10 miljoen mensen deze ziekte op. Hoewel tuberculose te voorkomen en te genezen is, sterven er jaarlijks 1,5 miljoen mensen aan. Tuberculose is wereldwijd de belangrijkste doodsoorzaak door infectieziekten.

Wat is tuberculose?

Tuberculose (TB) is een bacteriële infectie die wordt veroorzaakt door de bacterie Mycobacterium tuberculosis. De ziekte treft vooral de longen, maar in mindere mate ook andere organen.

De longvorm is uiterst besmettelijk. De ziekte wordt via de lucht overgedragen wanneer mensen met longtuberculose hoesten, niezen of spugen. Het volstaat om enkele ziektekiemen in te ademen om besmet te raken.

Besmetting en risico's

Naar schatting is ongeveer een kwart van de wereldbevolking blootgesteld aan de tuberculosebacil. De meeste geïnfecteerde personen zullen echter geen ziekte ontwikkelen en sommigen zullen de infectie zelf elimineren. Mensen die drager zijn zonder ziek te zijn, kunnen tuberculose niet overdragen.

Het risico om de ziekte tijdens het leven te ontwikkelen wordt geschat op 5 tot 10 % voor geïnfecteerde personen. Dit risico neemt toe bij mensen met een verzwakt immuunsysteem, zoals mensen met hiv, ondervoeding of diabetes, of mensen die roken.

Risicogebieden

Verwaarloosde ziekte

Symptomen

Behandeling

Activiteiten van AZG

Waar mogelijk kiest AZG voor de meest effectieve medicijnen, behandelingen en therapeutische benaderingen, waarbij de mens centraal staat in de zorg. Deze verhogen de kans op genezing aanzienlijk.

We streven ernaar om:

Tuberculose nauwkeurig te diagnosticeren, het type te bepalen en de effectieve geneesmiddelen voor de behandeling ervan te identificeren
Een passende behandeling samen te stellen met behulp van nieuwere en effectievere medicijnen
Mensen te helpen de nodige medicijnen en tests op tijd te krijgen en hen gedurende de hele behandeling ondersteunende zorg te bieden

De meeste geneesmiddelen die worden gebruikt om tuberculose te behandelen, bestaan al tientallen jaren. Sommige zijn oorspronkelijk niet voor tuberculose ontwikkeld en/of hebben toxische bijwerkingen. Er is dan ook dringend behoefte aan onderzoek naar nieuwe, kortere en effectievere behandelingen.

We nemen deel aan twee klinische studies, EndTB en PRACTECAL, om nieuwe behandelingen te vinden. De EndTB-studie heeft in oktober 2021 de laatste patiënten gerekruteerd. In dezelfde maand maakte de PRACTECAL-studie in zijn voorlopige resultaten bekend dat zijn volledig orale behandeling van zes maanden negen van de tien patiënten had genezen.

John Green visiting TB project in the Philipines

In lage- en middeninkomenslanden is de meest gebruikte test voor de diagnose van actieve tuberculose een microscopisch onderzoek van het sputum van de patiënt. Deze methode, die bijna 140 jaar geleden is ontwikkeld, detecteert slechts een klein deel van de gevallen. De ziekte kan hiermee doorgaans niet worden opgespoord bij kinderen en mensen die ook met hiv zijn geïnfecteerd en geen sputum kunnen produceren, noch bij mensen met een medicijnresistente vorm van tuberculose.

Er is een diagnostische test ontwikkeld, Xpert MTB/RIF, die we in veel van onze projecten gebruiken. Deze test kan echter niet worden gebruikt in veel contexten waar de middelen beperkt zijn.

De behandeling van tuberculose zonder complicaties duurt minimaal zes maanden.

Bij medicijnresistente tuberculose (MDR-TB) moeten vaak gedurende twee jaar of zelfs langer meerdere medicijnen worden ingenomen. Er worden proeven gedaan om deze duur terug te brengen tot zes tot negen maanden.

Het is van essentieel belang dat patiënten de behandeling volledig afmaken, ook als ze zich beter beginnen te voelen, omdat een onvolledige behandeling kan leiden tot het ontstaan van resistentie tegen de medicijnen.

Decentralisatie van de behandeling, waarbij patiënten thuis worden verzorgd, kan hen helpen om zich aan de behandeling te houden en eventuele obstakels te overwinnen.

Wanneer patiënten resistent zijn tegen de twee krachtigste eerstelijnsantibiotica (rifampicine en isoniazide), worden ze beschouwd als multiresistente tuberculose (MDR-TB).

De behandeling is lang en moeilijk en de medicijnen hebben veel mogelijke bijwerkingen, waaronder psychose en doofheid.

Patiënten kunnen tot twee jaar lang tot twintig tabletten per dag moeten innemen, met een genezingspercentage van amper meer dan 50 %.

UR-TB (ultraresistente tuberculose) treedt op wanneer een patiënt resistent is tegen tweedelijnsgeneesmiddelen. Slechts een derde van de mensen met UR-TB wordt genezen.

AZG roept op tot aanhoudende investeringen in de strijd tegen tuberculose bij kinderen

Er moet dringend aandacht worden gevraagd voor het schrijnende gebrek aan investeringen in de bestrijding van tuberculose (tbc) bij kinderen. Jaarlijks lopen meer dan 1,2 miljoen kinderen tbc op, maar slechts 60% wordt gediagnosticeerd en behandeld. De rest blijft onzichtbaar in de statistieken, vaak omdat er geen toegang is tot geschikte diagnostische middelen.

Kinderen die in arme gebieden leven, vooral als ze in contact komen met volwassenen met TB, zijn het meest kwetsbaar. Er is meer geld nodig om eenvoudigere tests en kortere behandelingen voor kinderen te ontwikkelen en de toegang tot zorg te verbeteren.

Er is vooruitgang geboekt, met name met pediatrische formuleringen die gemakkelijker toe te dienen zijn. Maar deze vorderingen blijven voor veel kinderen ontoegankelijk vanwege hoge prijzen, gebrekkige toeleveringsketens en een gebrek aan politieke wil.

We benadrukken dat er dringend actie moet worden ondernomen om ervoor te zorgen dat de strijd tegen tuberculose bij kinderen niet langer wordt verwaarloosd. Duurzame investeringen zijn essentieel om levens te redden en de wereldwijde doelstellingen voor de uitroeiing van tuberculose te halen.

De slechte toegankelijkheid van tuberculosebehandelingen: ook een realiteit in Europa

Door de lage prevalentie van tuberculose in Europa heeft deze ziekte niet de aandacht gekregen die ze van de overheid verdient. De Europese Unie (EU) en de Europese Economische Ruimte (EER) worden geconfronteerd met ernstige belemmeringen voor de toegang tot essentiële geneesmiddelen tegen tuberculose. Deze belemmeringen ondermijnen de inspanningen om de door de WHO aanbevolen behandelingen uit te breiden en brengen de doelstellingen voor de uitroeiing van tuberculose in gevaar.

Recente trends, die deels zijn beïnvloed door de gevolgen van de crisis in Oekraïne, hebben de dalende trend in de incidentie van tuberculose in sommige delen van de EU/EER omgebogen. Het aantal nieuwe gevallen van geneesmiddelenresistente tuberculose neemt toe, terwijl verouderde behandelingen blijven bestaan vanwege de slechte beschikbaarheid van geneesmiddelen. De toegang tot essentiële geneesmiddelen tegen tuberculose in de EU/EER wordt belemmerd door regelgevingsbelemmeringen, hoge prijzen, gefragmenteerde bevoorradingssystemen, het ontbreken van commerciële prikkels en belemmeringen op nationaal niveau. Dit zijn de belangrijkste belemmeringen voor de toegang tot tuberculosebehandeling in Europa:

Hoge kosten

Gebrek aan beschikbaarheid

Beperkte beschikbaarheid van hergebruikte geneesmiddelen

Artikel

Afghanistan

Afghanistan: wanneer ondervoeding de behandeling van tuberculose bij kinderen bemoeilijkt
- Publish date: 23 maart 2026
- Auteur: nami.derluyn
Afghanistan kampt zowel met veel tuberculosegevallen als met ernstige kinderondervoeding. Vooral bij ondervoede kinderen is tbc moeilijk te herkennen. Ze vertonen vaak andere of minder duidelijke symptomen, en door schaamte of taboe zoeken families soms pas laat hulp. Daardoor krijgen veel kinderen de zorg die ze nodig hebben niet op tijd.

Meer informatie
Tuberculose: azg vraagt johnson & johnson om af te stappen van het octrooi op bedaquiline
- Publish date: 28 Juli 2023
- Auteur: Benoit.Herrezeel
Tuberculose: azg vraagt johnson & johnson om af te stappen van het octrooi op bedaquiline

Meer informatie
Zuid-Afrika

Wereldtuberculosedag: hoe ga je om met een ziekte die zo oud is als de farao's?
- Publish date: 24 maart 2023
- Auteur: laura.conde.tumbarell
Tuberculose is de op een na dodelijkste infectieziekte ter wereld na COVID-19 (WHO). Verouderde behandelingen, het ontbreken van een effectief vaccin en geschikte diagnostische tests maken het moeilijk om de wereldwijde tbc-epidemie onder controle te krijgen.

Meer informatie